بارکد UPC یکی از انواع بارکد تک بعدی برای شناسایی محصولات است که بیشتر در فروشگاه‌ها و سیستم‌های فروش محصولات مصرفی مورد استفاده قرار می‌گیرد. این بارکد با نمایش یک شناسه مشخص، امکان شناسایی سریع کالا و ثبت اطلاعات آن را هنگام خرید فراهم می‌کند. اما بارکد UPC دقیقا چیست و چه تفاوتی با بارکدهای مشابه دیگر مانند EAN دارد؟ در این مقاله با علاوه بر شناخت این نوع بارکد، با دیگر مطالب مرتبط با آن آشنا می‌شویم.
بارکد UPC چیست و چه ساختاری دارد؟
بارکد UPC مخفف Universal Product Code است که یکی از قدیمی‌ترین و پرکاربردترین انواع بارکد برای شناسایی محصولات محسوب میشود. رایج‌ترین نوع بارکد UPC، UPC-A است که از 12 رقم تشکیل میشود. این ارقام در قالب خطوط عمودی در فضاهای بارکد قرار می‌گیرند و هنگام اسکن، شناسه محصول در اختیار سیستم فروش یا پایگاه داده قرار می‌گیرد.
بارکدهای UPC در ابتدا با هدف خودکارسازی فرایند پرداخت در فروشگاه‌ها توسعه پیدا کردند. پیش از استفاده گسترده از بارکد، اطلاعات محصولات باید به‌صورت دستی در سیستم فروش وارد می‌شد؛ اما UPC امکان اسکن سریع شناسه کالا و ثبت آن در پایگاه داده را فراهم کرد. استفاده تجاری از این بارکد از سال 1974 آغاز شد و از آن زمان به یکی از استانداردهای شناخته‌شده در خرده‌فروشی تبدیل شده است.
نحوه عملکرد بارکد UPC
عملکرد UPC ساده است؛ زمانی که بارکدخوان الگوی خطوط و فضاهای موجود در بارکد را تشخیص می‌دهد، شماره UPC را استخراج می‌کند و در اختیار سیستم فروش یا مدیریت کالا قرار می‌دهد. سیستم نیز می‌تواند با استفاده از این شناسه، اطلاعات محصول را بازیابی کرده و فرایندهایی مانند ثبت فروش یا مدیریت موجودی را انجام دهد.
ساختار بارکد UPC
بارکد UPC-A از 12 رقم تشکیل شده است که آخرین رقم آن رقم کنترل (Check Digit) است. این رقم برای بررسی صحت داده‌های بارکد هنگام اسکن استفاده میشود. 11 رقم دیگر، شناسه محصول را تشکیل می‌دهند و در قالب الگوی مشخصی از خطوط سیاه و فضاهای سفید نمایش داده می‌شوند. به‌طور کلی، ساختار UPC-A را می‌توان به این بخش‌ها تقسیم کرد:
- یشوند شرکت UPC (UPC Company Prefix): بخشی از شماره UPC است که توسط سازمان GS1 اختصاص داده میشود و برای شناسایی شرکت یا صاحب برند در سیستم GS1 به کار می‌رود. این بخش در کنار شماره محصول، شناسه یکتای کالا را ایجاد می‌کند.
- شماره محصول (Item Reference): بخشی از شماره UPC است که توسط شرکت برای شناسایی یک محصول مشخص اختصاص داده میشود.
- رقم کنترل (Check Digit): آخرین رقم UPC است که با استفاده از ارقام قبلی محاسبه میشود و برای بررسی صحت شماره هنگام اسکن به کار می‌رود. بارکدخوان با بررسی این رقم می‌تواند از صحت ساختار شماره اطمینان حاصل کند.
- خطوط بارکد: شماره UPC در نهایت به مجموعه‌ای از خطوط سیاه و فضاهای سفید با عرض‌های متفاوت تبدیل میشود. بارکدخوان این الگو را می‌خواند و شماره UPC را در اختیار سیستم فروش یا مدیریت کالا قرار می‌دهد.
بیشتر بخوانید بارکد دیتا م‍اتریکس چیست؟ بررسی ساختار، نحوه عملکرد آن
انواع بارکد UPC و تفاوت آنها
بارکدهای UPC در دو نوع اصلی UPC-A و UPC-E ارائه می‌شوند. هر دو برای شناسایی محصولات در خرده‌فروشی استفاده می‌شوند، اما تفاوت اصلی آنها در نحوه نمایش کد و فضای موردنیاز برای چاپ است. UPC-A نوع رایج‌تر و کامل‌تر است، در حالی که UPC-E نسخه فشرده‌ای از GTIN-12 محسوب میشود و برای محصولاتی با فضای محدود روی بسته‌بندی کاربرد دارد.
بارکد UPC-A
UPC-A رایج‌ترین نوع بارکد UPC است و از یک نماد خطی برای نمایش شناسه GTIN-12 استفاده می‌کند. این بارکد 12 رقم دارد و بیشتر برای محصولات خرده‌فروشی و اسکن در محل فروش به کار می‌رود.
بارکد UPC-E
UPC-E نسخه فشرده UPC است که برای محصولاتی طراحی شده که فضای کافی برای چاپ یک بارکد UPC-A ندارند. در این نوع، بخشی از صفرهای موجود در GTIN-12 حذف یا اصطلاحا فشرده می‌شوند و نماد بارکد در فضای کوچک‌تری قرار می‌گیرد. با وجود این فشرده‌سازی، UPC-E همچنان به یک GTIN-12 مربوط است و نباید آن را یک کد محصول مستقل هشت‌رقمی در نظر گرفت.
تفاوت UPC-A و UPC-E
| ویژگی | UPC-A | UPC-E |
|---|---|---|
| تعداد رقم در نماد | 12 رقم | 8 رقم |
| شناسه مرتبط | GTIN-12 | GTIN-12 |
| نوع نمایش | کامل | فشرده |
| کاربرد اصلی | محصولات خرده‌فروشی | محصولات با بسته‌بندی کوچک |
| فضای موردنیاز | بیشتر | کمتر |
بیشتر بخوانید بارکد روی کالا برای چیست و چه کابردی دارد؟
چگونه بارکد UPC رایگان بسازیم؟
برای ساخت بارکد UPC برای محصول دو مرحله اصلی دارد: دریافت شناسه محصول و تبدیل آن به نماد بارکد قابل اسکن. اگر هنوز برای محصول خود UPC یا GTIN ندارید، ابتدا باید از سازمان GS1 مربوط به کشور برای دریافت شناسه اقدام کنید. سایت GS1 در ایران، برای هر محصول یک شناسه یکتا اختصاص می‌دهد که در سیستم جهانی قابل شناسایی و اعتبارسنجی است.
مراحل ساخت بارکد UPC
- از طریق لینک ساخت بارکد رایگان، به صفحه ابزار بروید.
- نوع بارکد را انتخاب کنید.
- شماره محصول موردنظر را وارد کنید.
- بارکد خود را شخصی سازی نمائید.
- بارکد را در فرمت دلخواه دانلود کنید.
در صورتی که میخواهید اطلاعات بیشتری برای ساخت هر نوع بارکد به دست آورید، به مقاله زیر مراجعه نمائید.
بیشتر بخوانید چگونه بارکد میله ای بسازیم؟ (آموزش گام‌به‌گام همراه با نکات کلیدی)
چگونه بارکد UPC را اسکن کنیم؟
برای بررسی یک بارکد UPC می‌توانید آن را با ابزار اسکنر بارکد خطی در کیو آر لند تست کنید. این ابزار امکان اسکن بارکد با دوربین یا تصویر را فراهم می‌کند و می‌تواند برای بررسی اولیه بارکد UPC مورد استفاده قرار بگیرد. برای اسکن و تست بارکد UPC کافیست تا:
- از طریق لینک اسکنر بارکد آنلاین، به صفحه ابزار بروید.
- دوربین گوشی را مقابل بارکد قرار دهید یا تصویر بارکد را در ابزار آپلود کنید.
- منتظر بمانید تا بارکد شناسایی شود.
- شماره UPC خوانده‌شده را بررسی کنید.
توجه داشته باشید که اسکن بارکد معمولاً فقط شماره موجود در بارکد را در اختیار شما قرار می‌دهد. بارکد UPC در واقع یک نمایش قابل اسکن از شناسه محصول است. بنابراین، اگر هدف شما بررسی نهایی بارکد برای استفاده در یک فروشگاه یا سیستم فروش است، بهتر است بارکد در سیستم مربوطه و با دستگاه بارکد خوان نیز آزمایش شود.
تفاوت بارکد UPC با EAN؛ کاربرد هرکدام
بارکد UPC و EAN هر دو از بارکدهای خطی هستند و برای شناسایی محصولات در خرده‌فروشی و هنگام فروش کالا استفاده می‌شوند. تفاوت اصلی آنها در شناسه‌ای است که در بارکد نمایش داده میشود و میزان رایج بودن هرکدام در بازارهای مختلف است. UPC معمولا برای GTIN-12 با 12 رقم و EAN-13 برای GTIN-13 با 13 رقم استفاده میشود. UPC بیشتر در آمریکای شمالی رایج است، در حالی که EAN در اروپا و بسیاری از کشورهای دیگر کاربرد گسترده‌تری دارد.
از نظر کاربرد، هر دو می‌توانند برای ثبت فروش در صندوق، شناسایی محصول، مدیریت موجودی و فرایندهای زنجیره تأمین استفاده شوند. بنابراین نمی‌توان گفت یکی صرفا برای فروشگاه و دیگری برای کاربرد متفاوتی ساخته شده است؛ تفاوت اصلی بیشتر به استاندارد شناسه محصول و بازار هدف مربوط میشود. سامانه اصلی GS1 نیز UPC-A و EAN-13 را هر دو از نمادهای مورد استفاده برای کالاهای خرده‌فروشی در نقطه فروش معرفی می‌کند.
| ویژگی | EAN-13 | UPC-A |
|---|---|---|
| تعداد ارقام | 13 رقم | 12 رقم |
| شناسه مرتبط | GTIN-13 | GTIN-12 |
| نوع بارکد | خطی (1D) | خطی (1D) |
| کاربرد اصلی | شناسایی محصولات در خرده‌فروشی | شناسایی محصولات در خرده‌فروشی |
| کاربرد جغرافیایی رایج | اروپا و بسیاری از کشورهای جهان | بیشتر در آمریکای شمالی |
| استفاده در فروشگاه‌ها | بسیار رایج | بسیار رایج |
بیشتر بخوانید بارکد EAN چیست و انواع آن کدام است؟
نتیجه‌گیری نهایی؛ بارکد UPC برای چه محصولاتی استفاده میشود؟
بارکد UPC برای شناسایی طیف گسترده‌ای از کالاهای قابل فروش در خرده‌فروشی استفاده میشود و به یک گروه محصول خاص محدود نیست. در عمل، هر محصولی که در سیستم فروش به یک GTIN-12 نیاز داشته باشد، می‌تواند با UPC-A شناسایی شود.
این بارکد بیشتر در محصولاتی دیده میشود که هنگام خرید در صندوق فروشگاه اسکن می‌شوند. کاربرد آن فقط به نوع محصول مربوط نمی‌شود، بلکه به نحوه عرضه و شناسایی آن نیز ارتباط دارد. از جمله محصولاتی که ممکن است روی بسته‌بندی آنها بارکد UPC دیده شود، می‌توان به این موارد اشاره کرد:
- مواد غذایی و کالاهای سوپرمارکتی.
- لوازم الکترونیکی: مانند تجهیزات و لوازم الکترونیکی مصرفی.
- پوشاک و کفش.
- اسباب‌بازی و محصولات سرگرمی.
- محصولات آرایشی و بهداشتی.
- سایر کالاهای مصرفی که در محیط خرده‌فروشی عرضه می‌شوند.