انواع بارکد در قالبها و طراحیهای گوناگونی ساخته میشوند و هرکدام برای هدف مشخصی بهکار میروند؛ به همین دلیل نمیتوان آنها را صرفا به خطوط سیاه و سفید روی کالاها محدود کرد. برخی از بارکدها فقط اطلاعات عددی محدودی را ذخیره میکنند، در حالی که برخی دیگر قادرند ترکیبی از اعداد و حروف را در فضای بسیار کوچکی نگهداری کنند.
از این رو، معیارهای مختلفی تعیین میکنند که هر نوع بارکد برای چه کاربردی مناسبتر است. انتخاب بارکد مناسب برای محصولات، مدیریت انبار، زنجیره تأمین یا سایر داراییها یکسان نیست و به نوع نیاز و شرایط استفاده بستگی دارد. در ادامه این مطلب، 13 نوع از بارکدهای پرکاربرد را معرفی کرده و بهطور خلاصه ویژگیها و موارد استفاده هرکدام را بررسی میکنیم.
انواع بارکد به چند دسته تقسیم میشوند؟
انواع بارکد را میتوان بر اساس ساختار و نحوه ذخیرهسازی اطلاعات به دو گروه اصلی تقسیم کرد: بارکدهای یکبعدی (1D) و بارکدهای دوبعدی (2D). تفاوت اصلی انواع بارکد در شیوه قرارگیری اطلاعات و میزان دادهای است که میتوانند در خود ذخیره کنند. بارکدهای یکبعدی یا خطی اطلاعات را در قالب مجموعهای از خطوط و فاصلههای عمودی نمایش میدهند.
این نوع بارکد معمولاً برای ذخیره اطلاعات محدود، مانند شماره شناسایی یک محصول، استفاده میشود. در مقابل، بارکدهای دوبعدی اطلاعات را در دو جهت افقی و عمودی در قالب الگوهای هندسی ذخیره میکنند. به همین دلیل، معمولاً میتوانند حجم بیشتری از اطلاعات را در فضای کوچکتری نسبت به بسیاری از بارکدهای یکبعدی جای دهند.
بیشتر بخوانید بارکد خطی (تک بعدی) یا بارکد دو بعدی(کیو آر کد)؛ چه تفاوتی میان آنها وجود دارد؟
انواع بارکد یکبعدی (1D)
انواع بارکد خطی که با عنوان بارکدهای میله ای نیز شناخته میشوند، اطلاعات را با استفاده از مجموعهای از خطوط عمودی با ضخامتها و فاصلههای متفاوت نمایش میدهند. این بارکدها عمدتاً برای شناسایی محصولات، ثبت و بازیابی اطلاعات کالا، مدیریت موجودی و رهگیری محصولات در زنجیره تأمین مورد استفاده قرار میگیرند. در ادامه، 9 نمونه از پرکاربردترین انواع بارکد میله ای را معرفی میکنیم.
بارکد UPC
UPC یکی از بارکدهای یکبعدی شناختهشده برای شناسایی و اسکن کالاهای مصرفی در فروشگاهها است و کاربرد آن بهویژه در ایالات متحده گسترده است. این بارکد برای شناسایی محصولات در محل فروش و مدیریت جریان کالا از مرحله تولید تا توزیع استفاده میشود. انواع بارکد UPC در دو گونه اصلی UPC-A و UPC-E ارائه میشود.
نوع UPC-A شامل 12 رقم عددی است، در حالی که UPC-E نسخه فشردهتر آن است و تنها 6 رقم را رمزگذاری میکند. هر دو گونه برای شناسایی کالاهای تجاری استفاده میشوند، اما UPC-E به دلیل اندازه کوچکتر، برای محصولاتی که فضای محدودی برای چاپ بارکد دارند مناسبتر است.
ویژگیهای بارکد UPC
| ویژگی | توضیح |
|---|---|
| نوع اطلاعات | عددی |
| ظرفیت | 12 رقم در UPC-A و 6 رقم در UPC-E |
| کاربرد اصلی | خردهفروشی و شناسایی کالا |
| استاندارد | ISO/IEC 15420 |
| نمونهها | UPC-A و UPC-E |
بارکد EAN
یکی دیگر از بارکدهای یکبعدی پرکاربرد برای شناسایی کالاهای مصرفی بارکد EAN است که در فروشگاهها و مراکز خردهفروشی بسیاری از کشورهای جهان استفاده میشود. این بارکد از نظر ظاهر و ساختار شباهت زیادی به UPC دارد، اما کاربرد آن در بسیاری از کشورهای اروپایی و سایر نقاط جهان گستردهتر است. EAN در گونههای مختلفی ارائه میشود که EAN-13 و EAN-8 از رایجترین آنها هستند. EAN-13 شامل 13 رقم عددی است، در حالی که EAN-8 تنها 8 رقم را در خود جای میدهد و بیشتر برای محصولاتی مناسب است که فضای محدودی برای چاپ بارکد دارند.
ویژگیهای بارکد EAN
| ویژگی | توضیح |
|---|---|
| نوع اطلاعات | عددی |
| ظرفیت | 13 رقم در EAN-13 و 8 رقم در EAN-8 |
| کاربرد اصلی | خردهفروشی و شناسایی کالا |
| ویژگی شاخص | امکان شناسایی کالا در فضای نسبتاً کوچک |
| استاندارد | ISO/IEC 15420 |
| نمونهها | EAN-13 و EAN-8 |
بارکد Code 39
این نوع بارکد برخلاف نوع UPC و EAN، فقط به اعداد محدود نمیشود و میتواند حروف انگلیسی، اعداد و برخی کاراکترهای ویژه را نیز رمزگذاری کند. نام این استاندارد این نوع برگرفته از نسخه اولیه است که تنها قادر به رمزگذاری 39 کاراکتر بود، اما در نسخههای جدیدتر این تعداد به 43 کاراکتر افزایش یافته است. این کاراکترها شامل اعداد 0 تا 9، حروف بزرگ A تا Z و برخی نمادهای ویژه مانند (– . $ / + % و فاصله) هستند.
از نظر ساختاری، Code 39 شباهتهایی به بارکد Code 128 دارد، اما چگالی اطلاعاتی پایینتری دارد که میتواند احتمال خطای اسکن را افزایش دهد.. با این حال، بهصورت پیشفرض نیازی به رقم کنترل ندارد و همین موضوع استفاده از آن را سادهتر میکند. با وجود این محدودیتها، Code 39 همچنان محبوب است، زیرا تقریباً توسط تمام بارکدخوانها قابل خواندن است.
ویژگیهای بارکد Code 39
| ویژگی | توضیح |
|---|---|
| نوع اطلاعات | اعداد، حروف بزرگ انگلیسی و کاراکترهای ویژه |
| ظرفیت | تا 43 کاراکتر |
| صنایع اصلی | خودروسازی و صنایع دفاعی |
| استاندارد | ISO/IEC 16388 |
| نمونهها | ندارد |
بارکد Code 128
یکی از بارکدهای یکبعدی با چگالی اطلاعات بالا است که بیشتر برای شناسایی کالاها و اقلام در زنجیره تأمین، حملونقل و انبارداری استفاده میشود. این بارکد میتواند اعداد، حروف و نمادهای استاندارد مجموعه ASCII را در 128 کارکتر در خود رمزگذاری کند؛ بنابراین برای ذخیره اطلاعات متنوع، انعطافپذیری بالایی دارد.
ویژگیهای بارکد Code 128
| ویژگی | توضیح |
|---|---|
| نوع اطلاعات | اعداد، حروف و نمادهای استاندارد ASCII |
| ظرفیت | تا 128 کاراکتر |
| صنایع اصلی | زنجیره تأمین، حملونقل و لجستیک |
| استاندارد | ISO/IEC 15417 |
| نمونهها | GS1-128 (که قبلاً با نام UCC/EAN-128 شناخته میشد) |
بارکد ITF (Interleaved 2 of 5)
ITF یک بارکد عددی است که برای نمایش اعداد و استفاده در محیطهایی مانند بستهبندی و لجستیک کاربرد دارد. ساختار آن به گونهای است که برای چاپ روی برخی سطوح و بستهبندیها گزینه مناسبی محسوب میشود. یکی از رایجترین نسخههای آن ITF-14 است که برای رمزگذاری 14 رقم عددی کاربرد دارد. یکی از مهمترین مزایای ITF، امکان چاپ مستقیم روی مقوا و بستهبندیهای کارتنی است. به همین دلیل، این بارکد در محیطهایی که بستهبندیهای مقوایی و کارتنهای حمل کالا مورد استفاده قرار میگیرند، گزینهای کاربردی محسوب میشود.
ویژگیهای بارکد ITF
| ویژگی | توضیح |
|---|---|
| نوع اطلاعات | عددی |
| ظرفیت | تعداد متغیر و زوجی از اعداد |
| کاربرد اصلی | بستهبندی و لجستیک |
| استاندارد | ISO/IEC 16390 |
| نمونهها | ندارد |
بارکد Code 93
Code 93 یک بارکد یکبعدی فشرده است که برای شناسایی بستهها در موجودی فروشگاهها، برچسبگذاری قطعات الکترونیکی و مدیریت اطلاعات در فرایندهای لجستیکی استفاده میشود. مانند کد 39، بارکدهای کد 93 با پشتیبانی کامل از ASCII ارائه میشوند. یکی از مهمترین ویژگیهای Code 93، چگالی بالای اطلاعات و اندازه فشردهتر آن است. در شرایط مشابه، این بارکد میتواند حدود 25 درصد کوتاهتر از Code 39 باشد؛ بنابراین زمانی که فضای چاپ محدود است، گزینه مناسبتری برای برچسبگذاری محسوب میشود.
ویژگیهای بارکد Code 93
| ویژگی | توضیح |
|---|---|
| نوع اطلاعات | اعداد، حروف و کاراکترهای استاندارد ASCII |
| ظرفیت | تا 93 کاراکتر |
| صنایع اصلی | خودروسازی، خردهفروشی، تولید و لجستیک |
| استاندارد | ISO/IEC 16388 |
| نمونه | ندارد |
بارکد Codabar
Codabar یکی از بارکدهای مورد استفاده توسط محیطهای درمانی و لجستیک است. این نوع بارکد میتواند 16 کاراکتر شامل 10 رقم عددی، چهار حرف مشخص (A, B, C, D) و تعدادی کاراکتر ویژه (–$:/.+) را رمزگذاری کند. علاوه بر این، چهار کاراکتر دیگر برای مشخص کردن شروع و پایان اطلاعات در ساختار آن وجود دارد.
یکی از مزیتهای Codabar، سادگی چاپ و اسکن و قابلیت بررسی صحت اطلاعات است که میتواند احتمال خطا هنگام ورود دادهها را کاهش دهد. با این حال، با ظهور بارکدهای جدیدتر که امکان ذخیره اطلاعات بیشتر را در فضای کوچکتر فراهم میکنند، استفاده از Codabar در برخی کاربردها کاهش یافته است.
ویژگیهای بارکد Codabar
| ویژگی | توضیح |
|---|---|
| نوع اطلاعات | اعداد، حروف مشخص و برخی کاراکترهای ویژه |
| ظرفیت | 16 کاراکتر اصلی |
| صنایع اصلی | لجستیک، خدمات درمانی و آموزش |
| کاراکترهای شروع و پایان | 4 کاراکتر برای مشخص کردن ابتدا و انتهای داده |
| استاندارد | AIM-BC3-2000 |
| نمونهها | Ames Code، NW-7، Monarch، Code 2 of 7، Rationalized Codabar، ANSI/AIM BC3-1995، USD-4 |
بارکد MSI Plessey
MSI Plessey که با نام Modified Plessey نیز شناخته میشود، یک بارکد یکبعدی است که بیشتر برای مدیریت موجودی و شناسایی کالاها در محیطهای خردهفروشی، فروشگاهها و انبارها استفاده میشود. برای مثال، میتوان از آن برای برچسبگذاری قفسههای فروشگاهها و کنترل دقیقتر موجودی کالا در مراکز نگهداری استفاده کرد. این بارکد تنها قابلیت رمزگذاری اعداد را دارد، اما از نظر تعداد ارقام محدودیت مشخصی ندارد و میتوان آن را با طولهای مختلف تولید کرد. به همین دلیل، امکان ذخیره تعداد زیادی از دادههای عددی در آن وجود دارد.
ویژگیهای بارکد MSI Plessey
| ویژگی | توضیح |
|---|---|
| نوع اطلاعات | عددی |
| ظرفیت | تعداد متغیری از ارقام عددی |
| صنایع اصلی | خردهفروشی و مدیریت موجودی |
| استاندارد | استاندارد مشخصی ندارد |
| نمونهها | ندارد |
بارکد GS1 DataBar
GS1 DataBar خانوادهای از بارکدهای یکبعدی است که پیشتر با نام Reduced Space Symbology (RSS) شناخته میشد. این بارکدها از سال 2001 معرفی شدند و در برخی کاربردهای خردهفروشی، از جمله کوپنها، مورد استفاده گسترده قرار گرفتهاند.
GS1 DataBar علاوه بر شماره شناسایی کالا (GTIN) میتواند با استفاده از شناسههای کاربردی (Application Identifiers) اطلاعات بیشتری مانند قیمت، وزن و تاریخ انقضا را نیز در خود جای دهد.
ویژگیهای بارکد GS1 DataBar
| ویژگی | توضیح |
|---|---|
| نوع اطلاعات | شناسه GTIN و اطلاعات تکمیلی محصول |
| ظرفیت | GTIN چهاردهرقمی به همراه شناسههای کاربردی |
| صنایع اصلی | خردهفروشی و خدمات درمانی |
| اطلاعات قابل ذخیره | قیمت، وزن، تاریخ انقضا و سایر اطلاعات مرتبط |
| استاندارد | ISO/IEC 24724 |
| نمونهها | ندارد |
بیشتر بخوانید راهنما ساخت بارکد خطی یا میله ای + نکات و پیش نیاز ساخت
انواع بارکد دوبعدی (2D)
بارکدهای دوبعدی اطلاعات را در دو جهت افقی و عمودی ذخیره میکنند و به همین دلیل معمولاً میتوانند حجم بیشتری از داده را در فضای کوچکتری نسبت به بارکدهای یکبعدی جای دهند. از مهمترین ویژگیهای بسیاری از انواع بارکد دوبعدی میتوان به ظرفیت بالای ذخیره اطلاعات، اندازه فشرده و مقاومت مناسب در برابر آسیب یا خطاهای خواندن اشاره کرد. در ادامه، چهار نمونه از انواع بارکد دوبعدی پرکاربرد را بررسی میکنیم.
QR کد
کیو ار کد یکی از شناختهشدهترین انواع بارکد های دوبعدی است که در حوزههایی مانند بازاریابی، تبلیغات، خردهفروشی و …کاربرد گستردهای دارد. این بارکد به دلیل سرعت بالای خواندن، انعطافپذیری در اندازه و قابلیت بازیابی اطلاعات در صورت آسیبدیدگی بخشی از کد، برای طیف وسیعی از کاربردها مناسب است. یکی از مزیتهای مهم QR کد این است که برای استفاده از آن به مجوز اختصاصی نیاز نیست و میتوان آن را در کاربردهای مختلف ایجاد و استفاده کرد.
ویژگیهای کیو آر کد
| ویژگی | توضیح |
|---|---|
| نوع اطلاعات | عددی، حروف، لینک و سایر دادهها |
| ظرفیت | تا 7089 رقم، 4296 کاراکتر الفبایی-عددی یا 2953 بایت |
| تصحیح خطا | دارای سطوح مختلف تصحیح خطا |
| استاندارد | ISO/IEC 18004 |
| نمونهها | ندارد |
بارکد Data Matrix
Data Matrix یک بارکد دوبعدی فشرده است که بهویژه برای برچسبگذاری محصولات، قطعات کوچک، کالاها استفاده میشود. یکی از ویژگیهای مهم Data Matrix، چگالی بالای اطلاعات است؛ یعنی میتواند حجم قابلتوجهی از داده را در فضای نسبتاً کوچکی ذخیره کند. همچنین از قابلیت تصحیح خطا برخوردار است و میتواند حتی در شرایطی که کیفیت تصویر مناسب نیست یا بارکد از زاویهای نامطلوب اسکن میشود، اطلاعات را با قابلیت اطمینان مناسبی بازیابی کند.
ویژگیهای بارکد Data Matrix
| ویژگی | توضیح |
|---|---|
| نوع اطلاعات | عددی، حروف و دادههای باینری |
| ظرفیت | تا 3116 رقم، 2335 کاراکتر الفبایی-عددی یا 1556 بایت |
| صنایع اصلی | الکترونیک، خردهفروشی و صنایع دولتی |
| تصحیح خطا | دارای سازوکار قدرتمند تصحیح خطا |
| استاندارد | ISO/IEC 16022 |
| نمونهها | Micro Data Matrix |
بارکد PDF417
PDF417 برای کاربردهایی طراحی شده است که به ذخیره حجم زیادی از اطلاعات نیاز دارند. این بارکد میتواند دادههایی مانند اطلاعات متنی، تصاویر، اثر انگشت و امضا را در خود ذخیره کند و به همین دلیل در کاربردهای تخصصی، شناسایی و اسناد مورد استفاده قرار میگیرد. ظرفیت بالای ذخیره اطلاعات، مهمترین ویژگی PDF417 محسوب میشود و آن را برای کاربردهایی که اطلاعات بیشتری نسبت به یک شناسه ساده نیاز دارند، مناسب میکند.
ویژگیهای بارکد PDF417
| ویژگی | توضیح |
|---|---|
| نوع بارکد | دوبعدی (2D) |
| نوع اطلاعات | اعداد، حروف و دادههای متنوع |
| ظرفیت | تا 3116 رقم، 2335 نویسه الفبایی-عددی یا 1556 بایت |
| صنایع اصلی | لجستیک، حملونقل و خدمات دولتی |
| تصحیح خطا | دارای سازوکار تصحیح خطا برای بازیابی اطلاعات |
| استاندارد | ISO/IEC 15438 |
| نمونهها | Truncated PDF417 |
بارکد Aztec
یک دیگر از بارکدهای دوبعدی فشرده است که در حملونقل برای بلیتها و کارتهای پرواز مورد استفاده قرار میگیرد. این بارکد به گونهای طراحی شده است که حتی در صورت پایین بودن کیفیت چاپ یا نمایش آن روی صفحه تلفن همراه نیز بتوان اطلاعات را با قابلیت اطمینان مناسبی خواند.
یکی از ویژگیهای مهم Aztec، استفاده بهینه از فضای موجود است. برخلاف برخی بارکدهای دوبعدی، برای قرار دادن Aztec به حاشیه سفید گستردهای در اطراف بارکد نیاز نیست؛ بنابراین میتوان اطلاعات را در فضای محدودتری قرار داد.
ویژگیهای بارکد Aztec
| ویژگی | توضیح |
|---|---|
| نوع اطلاعات | عددی، حروف و دادههای باینری |
| ظرفیت | تا 3832 رقم، 3067 کاراکتر الفباییعددی یا 1914 بایت |
| صنایع اصلی | حملونقل |
| تصحیح خطا | دارای سطوح مختلف تصحیح خطا |
| استاندارد | ISO/IEC 24778 |
| نمونه | ندارد |
بیشتر بخوانید منظور از رمزینه پاسخ سریع چیست و چه کاربردی دارد؟
نتیجهگیری نهایی: کدام نوع بارکد برای شما مناسب است؟
بعد از آشنایی با انواع بارکد های یکبعدی و دوبعدی، مشخص است که نمیتوان یک نوع بارکد را برای همه کاربردها مناسب دانست. انتخاب بارکد مناسب به نوع اطلاعات، فضای قابلاستفاده، محل چاپ، صنعت و روش اسکن آن بستگی دارد. برای انتخاب گزینه مناسب، ابتدا باید به چند سؤال مهم پاسخ دهید:
آیا بارکد برای فروشگاه و صندوق فروش استفاده میشود؟
اگر هدف اصلی، شناسایی کالا در فروشگاه و استفاده در محل فروش است، انواع بارکد UPC و EAN از گزینههای رایج هستند. این بارکدها برای شناسایی محصولات و ثبت سریع آنها در سیستم فروش طراحی شدهاند.
چه نوع اطلاعاتی باید در بارکد ذخیره شود؟
نوع اطلاعات یکی از مهمترین عوامل در انتخاب بارکد است. برخی بارکدها فقط از اعداد پشتیبانی میکنند، در حالی که برخی دیگر امکان ذخیره حروف، اعداد و دادههای متنوعتری را فراهم میکنند.
چه مقدار فضا برای چاپ بارکد دارید؟
اندازه سطحی که قرار است بارکد روی آن چاپ شود نیز اهمیت زیادی دارد. فضای موجود روی یک بستهبندی کوچک با فضای یک برچسب حملونقل یا کارتن یکسان نیست.
بارکد قرار است روی چه سطحی چاپ شود؟
جنس و نوع سطح چاپ نیز میتواند در انتخاب انواع بارکد تأثیرگذار باشد. برای مثال، ITF به دلیل قابلیت چاپ مناسب روی مقوای موجدار، در بستهبندی و برچسبگذاری کارتنها کاربرد زیادی دارد.
آیا به ذخیره حجم زیادی از اطلاعات نیاز دارید؟
اگر هدف شما ذخیره اطلاعات بیشتر از یک شناسه ساده محصول است، معمولاً بارکدهای دوبعدی انتخاب مناسبتری هستند. در نتیجه، بهترین بارکد لزوما پیشرفتهترین یا جدیدترین نوع بارکد نیست؛ بلکه بارکدی است که با نیاز واقعی شما مطابقت داشته باشد. پیش از ساخت انواع بارکد بهتر است ابتدا نوع اطلاعات، فضای چاپ، جنس سطح، صنعت و روش اسکن را مشخص کنید. با مشخص شدن این موارد، انتخاب نوع بارکد بسیار سادهتر خواهد شد.
بیشتر بخوانید چگونه بارکد را اسکن کنیم؟