شناسه‌گذاری استاندارد، یکی از بخش‌های مهم مدیریت اطلاعات در زنجیره تأمین است. در این فرایند، هر کالا تجاری بر اساس ماهیت و کاربرد خود با یک شناسه مشخص شناسایی می‌شود تا امکان ثبت، تبادل و رهگیری اطلاعات آن در سیستم‌های مختلف وجود داشته باشد. در این زمینه، سازمان GS1 مجموعه‌ای از استانداردهای مختلف را توسعه داده است که هرکدام برای شناسایی نوع مشخصی از محصولات تجاری کاربرد دارند.
این شناسه‌ها شامل GTIN، GLN، SSCC و چندین کد دیگر هستند که هرکدام نقش متفاوتی در فرایندهای تجاری و لجستیکی ایفا می‌کنند. در این راهنما، با شناسه های GS1، کاربرد هرکدام و تفاوت‌های آنها آشنا می‌شویم.
منظور از شناسه های GS1 چیست و چه کاربردی دارند؟
در واقع، شناسه های GS1 کدهای استانداردی هستند که برای شناسایی منحصربه‌فرد محصول‌های مختلف، در زنجیره تأمین استفاده می‌شوند. این کالاها می‌توانند شامل کالاهای تجاری، مکان‌های فیزیکی، واحدهای حمل‌ونقل، دارایی‌ها، اسناد و حتی ارتباطات خدماتی باشند. هر شناسه بر اساس نوع کالا و هدف شناسایی آن تعریف می‌شود تا کسب‌وکارها بتوانند اطلاعات مربوط به آن را بدون ابهام ثبت و با سایر سیستم‌ها به اشتراک بگذارند.
نکته مهم این است که شناسه های GS1 با بارکد تفاوت دارد. شناسه، یک کد استاندارد برای مشخص کردن یک کالا است؛ اما بارکد می‌تواند روشی برای نمایش و خواندن آن باشد. به‌طور کلی، انواع شناسه های GS1 را می‌توان بر اساس نوع کالایی که شناسایی می‌کنند، در چند گروه قرار داد:
- محصولات و اقلام تجاری: مانند GTIN.
- مکان‌ها و طرف‌های تجاری: مانند GLN.
- واحدهای لجستیکی و محموله‌ها: مانند SSCC، GSIN و GINC.
- دارایی‌ها و تجهیزات: مانند GIAI و GRAI.
- خدمات و اسناد: مانند GSRN و GDTI.
جدول مقایسه انواع شناسه های GS1
در جدول زیر، مهم‌ترین شناسه های GS1 را از نظر کاربرد و نمونه‌های استفاده با یکدیگر مقایسه کرده‌ایم.
| شناسه | نام کامل | کاربرد اصلی | نمونه |
|---|---|---|---|
| GTIN | Global Trade Item Number | شناسایی محصولات و اقلام تجاری | مواد غذایی، پوشاک، لوازم خانگی |
| GLN | Global Location Number | شناسایی مکان‌ها و طرف‌های تجاری | کارخانه، فروشگاه، انبار |
| SSCC | Serial Shipping Container Code | شناسایی واحدهای لجستیکی | پالت، کارتن، بسته پستی |
| GRAI | Global Returnable Asset Identifier | شناسایی دارایی‌های برگشت‌پذیر | پالت، جعبه و ظروف چندبارمصرف |
| GIAI | Global Individual Asset Identifier | شناسایی دارایی‌های ثابت و مستقل | تجهیزات پزشکی، رایانه، ماشین‌آلات |
| GSRN | Global Service Relation Number | شناسایی ارتباط میان ارائه‌دهنده و دریافت‌کننده خدمات | اعضای باشگاه مشتریان، بیماران |
| GDTI | Global Document Type Identifier | شناسایی اسناد و مدارک | مجوز، سند حمل، گواهینامه |
| GSIN | Global Shipment Identification Number | شناسایی محموله‌های ارسالی به مشتری | مجموعه کالاهای ارسال‌شده برای یک مشتری |
| GINC | Global Identification Number for Consignment | شناسایی محموله‌های تجمیع‌شده برای حمل | چند محموله حمل‌شده در یک کانتینر |
| GCN | Global Coupon Number | شناسایی کوپن‌ها و کدهای تخفیف | کوپن تخفیف کاغذی یا دیجیتال |
| GMN | Global Model Number | شناسایی مدل یا گروه مشخصی از محصولات | مدل تجهیزات پزشکی یا یک سری محصول |
| CPID | Component/Part Identifier | شناسایی قطعات و اجزای محصول | قطعات خودرو و تجهیزات صنعتی |
بیشتر بخوانید بارکد چیست و چه نقشی شناسایی محصولات دارد؟
شناسه GTIN؛ کد شناسایی محصولات و اقلام تجاری
شناسه GTIN مخفف عبارت Global Trade Item Number و به معنای شماره جهانی کالا تجاری است. این شناسه برای شناسایی منحصربه‌فرد محصولات و خدماتی استفاده می‌شود که در زنجیره تأمین قابلیت قیمت‌گذاری، سفارش‌گذاری یا صدور فاکتور دارند. به کمک GTIN می‌توان هر کالا تجاری را از سایر محصولات مشابه تشخیص داد و اطلاعات مربوط به آن را در سیستم‌های فروش، انبارداری و توزیع ثبت کرد.
انواع GTIN
شناسه GTIN بر اساس تعداد ارقام و نوع کاربرد به چهار قالب اصلی تقسیم می‌شود. برای مثال، GTIN-13 معمولا در قالب بارکد EAN-13 و GTIN-12 در قالب UPC-A نمایش داده می‌شود. GTIN-14 نیز برای شناسایی برخی بسته‌بندی‌های بزرگ‌تر مانند کارتن‌های حاوی چند محصول کاربرد دارد و برای فروش مستقیم در صندوق فروشگاهی مناسب نیست.
| نوع شناسه | تعداد ارقام | کاربرد |
|---|---|---|
| GTIN-8 | 8 رقم | محصولات کوچک با فضای محدود برای درج بارکد |
| GTIN-12 | 12 رقم | محصولات دارای قالب UPC، به‌ویژه در آمریکای شمالی |
| GTIN-13 | 13 رقم | محصولات فروشگاهی در بسیاری از کشورها |
| GTIN-14 | 14 رقم | شناسایی سطوح مختلف بسته‌بندی و گروه‌های تجاری |
کاربردهای GTIN
- شناسایی منحصربه‌فرد محصولات و اقلام تجاری.
- ثبت و مدیریت کالاها در سیستم‌های فروش و انبارداری.
- تفکیک محصولات مشابه با وزن، اندازه یا بسته‌بندی متفاوت.
- مدیریت سفارش‌ها و صدور فاکتور در زنجیره تأمین.
- اتصال اطلاعات محصول به سامانه‌های فروشگاهی و تجاری.
مزایای GTIN
- شناسایی استاندارد انواع محصولات.
- کاهش خطا در فرایندهای تجاری.
- هماهنگی میان سیستم‌ها.
- پشتیبانی از سطوح مختلف بسته‌بندی.
معایب و محدودیت‌های GTIN
- محدودیت در شناسایی مکان و محموله.
- عدم ذخیره مستقیم اطلاعات محصول.
- نیاز به شناسه تکمیلی برای محصولات.
بیشتر بخوانید سازمان GS1 چه نقشی در شناسه‌گذاری کالا دارد؟
شناسه GLN؛ کد شناسایی مکان‌ها و طرف‌های تجاری
شناسه GLN مخفف عبارت Global Location Number و به معنای شماره جهانی مکان است. این شناسه یک کد استاندارد 13 رقمی است که برای شناسایی منحصربه‌فرد مکان‌ها و طرف‌های تجاری در زنجیره تأمین استفاده می‌شود. برخلاف GTIN که برای شناسایی محصولات و اقلام تجاری به کار می‌رود، GLN مشخص می‌کند یک فعالیت تجاری در کجا انجام می‌شود یا چه سازمان، شرکت یا بخشی در یک فرایند تجاری نقش دارد.
انواع GLN
شناسه GLN بر اساس نوع موجودیتی که شناسایی می‌کند، در چند گروه قرار می‌گیرد. مکان‌های فیزیکی می‌توانند ثابت یا متحرک باشند. برای مثال، یک انبار مکان ثابت و یک واحد سیار جمع‌آوری کالا می‌تواند نمونه‌ای از مکان متحرک باشد.
| نوع GLN | تعریف و نمونه |
|---|---|
| شناسه شخصیت حقوقی (Legal Entity) | شناسایی یک شرکت، سازمان یا مؤسسه |
| شناسه بخش سازمانی (Function) | شناسایی بخش‌هایی مانند حسابداری، فروش یا کنترل کیفیت |
| شناسه مکان فیزیکی (Physical Location) | شناسایی کارخانه، فروشگاه، انبار یا محل بارگیری |
| شناسه مکان دیجیتال (Digital Location) | شناسایی آدرس الکترونیکی مورد استفاده برای ارتباط میان سیستم‌ها |
کاربردهای GLN
- شناسایی شعب و واحدهای سازمانی.
- مدیریت انبار و موقعیت کالا.
- مدیریت حمل‌ونقل و توزیع.
- ثبت سفارش و صدور فاکتور.
- تبادل اطلاعات الکترونیکی.
- رهگیری کالا در زنجیره تأمین.
مزایای GLN
- شناسایی دقیق مکان‌ها و سازمان‌ها.
- بهبود مدیریت زنجیره تأمین.
- کاهش خطاهای اطلاعاتی.
- تسهیل تبادل اطلاعات.
- انعطاف‌پذیری در شناسایی.
معایب و محدودیت‌های GLN
- عدم کاربرد برای شناسایی محصولات.
- نیاز به مدیریت اطلاعات مرتبط.
- نیاز به تفکیک دقیق مکان‌ها و واحدها.
- وابستگی به اطلاعات تکمیلی.
بیشتر بخوانید انواع بارکد به چند دسته تقسیم می‌شوند؟ راهنما کامل
شناسه SSCC؛ کد شناسایی واحدهای لجستیکی و محموله‌ها
شناسه SSCC مخفف عبارت Serial Shipping Container Code و به معنای کد سریالی واحد حمل‌ونقل است. این شناسه برای شناسایی منحصربه‌فرد واحدهای لجستیکی در فرایندهای انبارداری، بسته‌بندی، ارسال و حمل‌ونقل استفاده می‌شود. واحد لجستیکی می‌تواند شامل یک کارتن، پالت، بسته پستی یا مجموعه‌ای از کالاها باشد که برای نگهداری یا انتقال در زنجیره تأمین کنار هم قرار گرفته‌اند. هر واحد لجستیکی باید شناسه SSCC اختصاصی داشته باشد؛ حتی اگر محتویات آن با محموله دیگری کاملاً یکسان باشد.
انواع شناسه SSCC
شناسه SSCC برخلاف GTIN دارای قالب‌های مختلفی مانند 8، 12 یا 13 رقمی نیست و همیشه از 18 رقم عددی تشکیل می‌شود. تفاوت شناسه‌های GS1 از نوع SSCC، به نحوه اختصاص دادن شماره سریال و نوع واحد لجستیکی مربوط است. از نظر واحد شناسایی، می‌توان نمونه‌های زیر را در نظر گرفت:
- SSCC کارتن: برای شناسایی یک کارتن یا بسته حاوی چند قلم کالا.
- SSCC پالت: برای شناسایی یک پالت که ممکن است از چندین کارتن تشکیل شده باشد.
- SSCC بسته پستی: برای رهگیری یک بسته در فرایند ارسال و تحویل.
- SSCC واحد حمل‌ونقل: برای شناسایی یک واحد لجستیکی بزرگ‌تر که در انبارداری یا حمل‌ونقل مدیریت می‌شود.
ساختار عددی SSCC از چهار بخش تشکیل شده است. مجموع این بخش‌ها همیشه 18 رقم است. طول پیش‌شماره شرکت GS1 می‌تواند متفاوت باشد؛ بنابراین طول شماره سریال نیز متناسب با آن تغییر می‌کند.
| بخش شناسه | توضیح |
|---|---|
| رقم توسعه (Extension Digit) | یک رقم برای افزایش ظرفیت شماره‌گذاری |
| پیش‌شماره شرکت GS1 | مشخص‌کننده شرکت تخصیص‌دهنده شناسه |
| شماره سریال (Serial Reference) | شماره‌ای که شرکت برای شناسایی واحد لجستیکی تعیین می‌کند |
| رقم کنترل (Check Digit) | یک رقم برای بررسی صحت ساختار عددی شناسه |
کاربردهای SSCC
- رهگیری محموله‌ها.
- مدیریت انبار.
- کنترل فرایند ارسال و تحویل.
- مدیریت مرجوعی کالا.
- مدیریت فراخوان محصولات
- تبادل اطلاعات میان شرکت‌ها.
مزایای SSCC
- رهگیری مستقل هر محموله.
- افزایش سرعت انبارداری.
- کاهش خطا در ارسال کالا.
- بهبود مدیریت زنجیره تأمین.
- پشتیبانی از فراخوان و مرجوعی.
معایب و محدودیت‌های SSCC
- عدم شناسایی مستقیم تک‌تک محصولات.
- نیاز به اختصاص دادن شناسه جدید برای هر واحد.
- وابستگی به ثبت اطلاعات در سامانه.
- نیاز به زیرساخت اسکن و تبادل داده.
بیشتر بخوانید سیستم بارکد خوان چیست؟ آشنایی با نحوه عملکرد، اجزا و 4 نوع اصلی آن
شناسه GRAI؛ کد شناسایی دارایی‌های برگشت‌پذیر
شناسه GRAI مخفف عبارت Global Returnable Asset Identifier و به معنای شناسه جهانی دارایی‌های برگشت‌پذیر است. این شناسه برای شناسایی و رهگیری تجهیزات و بسته‌بندی‌های قابل استفاده مجدد در زنجیره تأمین به کار می‌رود. دارایی برگشت‌پذیر به وسیله یا تجهیزی گفته می‌شود که پس از استفاده، به مالک یا تأمین‌کننده بازگردانده می‌شود تا دوباره مورد استفاده قرار گیرد.
انواع شناسه GRAI
شناسه GRAI از نظر نحوه شناسایی دارایی به دو حالت اصلی تقسیم می‌شود:
- GRAI بدون شماره سریال: در این حالت، شناسه نوع دارایی را مشخص می‌کند و برای تمام دارایی‌های مشابه یک نوع، یکسان است. برای مثال، تمام جعبه‌های پلاستیکی یک مدل می‌توانند شناسه GRAI مشترکی داشته باشند.
- GRAI همراه با شماره سریال: در این حالت، علاوه بر مشخص شدن نوع دارایی، هر وسیله به‌صورت مستقل نیز قابل شناسایی است. برای مثال، هر بشکه نوشیدنی شماره سریال اختصاصی خود را دارد و می‌توان سوابق استفاده و تعمیر آن را جداگانه ثبت کرد.
ساختار GRAI از بخش‌های زیر تشکیل می‌شود؛ نکته مهم این است که شماره سریال در GRAI اختیاری است؛ بنابراین این شناسه می‌تواند صرفا یک نوع دارایی را مشخص کند یا برای رهگیری هر وسیله به‌صورت مستقل نیز استفاده شود.
| بخش شناسه | توضیح |
|---|---|
| پیش‌شماره شرکت GS1 | مشخص‌کننده شرکت تخصیص‌دهنده شناسه |
| مرجع نوع دارایی | مشخص‌کننده نوع دارایی برگشت‌پذیر |
| رقم کنترل | برای بررسی صحت شناسه |
| شماره سریال اختیاری | برای شناسایی جداگانه هر دارایی از یک نوع |
کاربردهای GRAI
- مدیریت پالت‌های چندبارمصرف.
- رهگیری جعبه‌ها و سبدهای حمل کالا.
- مدیریت تجهیزات قابل اجاره.
- رهگیری بشکه‌ها و سیلندرها.
- ثبت سوابق تعمیر و نگهداری.
- مدیریت دارایی‌های پزشکی قابل استفاده مجدد.
مزایای GRAI
- کنترل تجهیزات قابل استفاده مجدد.
- کاهش هزینه‌های عملیاتی.
- پشتیبانی از سیستم‌های اجاره و ودیعه.
- انعطاف‌پذیری در شناسایی.
معایب و محدودیت‌های GRAI
- محدود بودن به دارایی‌های برگشت‌پذیر.
- نیاز به ثبت اطلاعات تکمیلی.
- نیاز به مدیریت چرخه بازگشت.
- نیاز به شماره سریال برای رهگیری مستقل.
بیشتر بخوانید لیست بارکد انواع کشورها با پیشوندهای کشور مبدا (کدهای GS1)
شناسه GIAI؛ کد شناسایی دارایی‌های ثابت و تجهیزات
شناسه GIAI مخفف عبارت Global Individual Asset Identifier است که یک استاندارد بین‌المللی در حوزه شناسایی دارایی‌ها و تجهیزات می باشد. این شناسه برای شناسایی منحصربه‌فرد هر دارایی فیزیکی در یک سازمان استفاده می‌شود؛ دارایی‌هایی مانند ماشین‌آلات صنعتی، تجهیزات پزشکی، رایانه‌ها، وسایل نقلیه و قطعات تجهیزات. شناسه GIAI به هر دارایی یک هویت مستقل اختصاص می‌دهد تا سازمان بتواند اطلاعات مربوط به آن را از زمان خرید و ورود به مجموعه تا تعمیر، نگهداری، جابه‌جایی و خروج از چرخه استفاده ثبت و مدیریت کند.
انواع GIAI
- شناسه GIAI؛ برخلاف GTIN به قالب‌های عددی ثابت مانند 8، 12 یا 13 رقمی تقسیم نمی‌شود. این شناسه بر اساس ساختار و نوع دارایی مورد شناسایی قابل استفاده است. از نظر کاربرد، نمونه‌های رایج آن عبارت‌اند از:
- GIAI تجهیزات اداری و فناوری اطلاعات: برای شناسایی رایانه‌ها، لپ‌تاپ‌ها، سرورها، چاپگرها و تجهیزات شبکه.
- GIAI ماشین‌آلات صنعتی: برای شناسایی دستگاه‌های تولید، تجهیزات کارخانه و ماشین‌آلات تخصصی.
- GIAI تجهیزات پزشکی: برای شناسایی دستگاه‌های بیمارستانی و ابزارهای پزشکی قابل مدیریت به‌صورت دارایی مستقل.
- GIAI وسایل نقلیه و تجهیزات حمل‌ونقل: برای شناسایی خودروها، واگن‌های ریلی و تجهیزات جابه‌جایی.
- GIAI قطعات و اجزای تجهیزات: برای شناسایی قطعات مشخصی که سوابق مستقل تعمیر، نگهداری یا تعویض آنها اهمیت دارد.
ساختار شناسه GIAI
این شناسه از دو بخش اصلی تشکیل می‌شود. شناسه GIAI طول متغیری دارد و برای نمایش آن در بارکد از شناسه کاربردی AI (8004) استفاده می‌شود.
| بخش شناسه | توضیح |
|---|---|
| پیش‌شماره شرکت GS1 | مشخص‌کننده شرکتی که شناسه را تخصیص می‌دهد |
| مرجع دارایی (Individual Asset Reference) | کد اختصاصی برای شناسایی هر دارایی که می‌تواند شامل حروف و اعداد باشد |
کاربردهای GIAI
- مدیریت دارایی‌های سازمانی.
- ثبت سوابق تعمیر و نگهداری.
- کنترل موقعیت دارایی‌ها.
- مدیریت تجهیزات پزشکی و صنعتی.
- کنترل تجهیزات فناوری اطلاعات.
مزایای GIAI
- شناسایی مستقل هر دارایی.
- مدیریت چرخه عمر تجهیزات.
- کاهش خطا در ثبت اطلاعات.
- امکان استفاده در سازمان‌های مختلف.
معایب و محدودیت‌های GIAI
- عدم کاربرد برای شناسایی کالاهای قابل فروش.
- نیاز به پایگاه داده مکمل.
- نیاز به اختصاص شناسه برای هر
- نیاز به زیرساخت ثبت و اسکن.
بیشتر بخوانید بارکد UPC چیست و برای چه محصولاتی استفاده می‌شود؟
شناسه GSRN؛ کد شناسایی ارتباطات خدماتی
شناسه GSRN مخفف عبارت Global Service Relation Number و به معنای شماره جهانی ارتباط خدماتی است. این شناسه برای شناسایی منحصربه‌فرد رابطه میان یک سازمان ارائه‌دهنده خدمات و فرد یا مجموعه دریافت‌کننده یا ارائه‌دهنده آن خدمات استفاده می‌شود.
انواع GSRN
شناسه GSRN بر اساس نقشی که در رابطه خدماتی شناسایی می‌کند، دو نوع اصلی دارد:
| نوع شناسه | شناسه کاربردی | کاربرد |
|---|---|---|
| GSRN ارائه‌دهنده خدمت | AI (8017) | شناسایی فرد یا مجموعه ارائه‌دهنده خدمات |
| GSRN دریافت‌کننده خدمت | AI (8018) | شناسایی فرد یا مجموعه دریافت‌کننده خدمات |
کاربردهای GSRN
- مراکز درمانی و بیمارستان‌ها.
- باشگاه‌ها و مجموعه‌های ورزشی.
- برنامه‌های وفاداری مشتریان.
- خدمات تعمیر و نگهداری.
مزایای GSRN
- شناسایی دقیق روابط خدماتی.
- مدیریت بهتر سوابق خدمات.
- پشتیبانی از خدمات تکرارشونده.
- حفظ حریم خصوصی.
- امکان استفاده در سیستم‌های مختلف.
معایب و محدودیت‌های GSRN
- محدود بودن به روابط خدماتی.
نیاز به پایگاه داده مکمل. - ضرورت مدیریت جداگانه نقش‌ها.
- نیاز به مدیریت اطلاعات در طول زمان.
بیشتر بخوانید انواع بارکد EAN و تفاوت آنها؛ آشنایی با ساختار و نحوه عملکرد آن
شناسه GDTI؛ کد شناسایی اسناد و مدارک
شناسه GDTI مخفف عبارت Global Document Type Identifier و به معنای شناسه جهانی نوع سند است. این شناسه برای شناسایی و مدیریت اسناد کاغذی و دیجیتال در فرایندهای تجاری، اداری و سازمانی استفاده می‌شود. شناسه GDTI به سازمان‌ها کمک می‌کند اسناد مختلف را به‌صورت استاندارد دسته‌بندی و در صورت نیاز، هر نسخه از یک سند را به‌طور مستقل شناسایی کنند.
انواع GDTI
GDTI از نظر سطح شناسایی به دو شکل اصلی استفاده می‌شود:
- شناسه نوع سند (Document Type): برای شناسایی یک گروه یا نوع مشخص از اسناد؛ مانند فاکتور فروش، گواهی پایان دوره یا قرارداد بیمه.
- شناسه سند منحصربه‌فرد (Individual Document): با افزودن یک شماره سریال اختیاری به شناسه نوع سند، هر نسخه مشخص از آن سند قابل شناسایی خواهد بود.
ساختار GDTI شامل بخش‌های زیر است. بخش اصلی GDTI شامل 13 رقم است و شماره سریال اختیاری آن می‌تواند حداکثر 17 کاراکتر الفبایی یا عددی داشته باشد. در مجموع، شناسه می‌تواند تا 30 کاراکتر داشته باشد.
| بخش شناسه | توضیح |
|---|---|
| پیش‌شماره شرکت GS1 | شناسه اختصاص‌یافته به شرکت یا سازمان صادرکننده |
| نوع سند | عددی برای مشخص کردن دسته یا نوع سند |
| رقم کنترل | برای بررسی صحت ساختار عددی شناسه |
| شماره سریال اختیاری | برای شناسایی یک نسخه مشخص از سند |
کاربردهای GDTI
- اسناد تجاری.
- مدارک حقوقی و رسمی.
- اسناد آموزشی.
- مدارک پزشکی.
- مدیریت اسناد دیجیتال.
- بایگانی و کنترل نسخه‌ها.
مزایای GDTI
- شناسایی منحصربه‌فرد اسناد.
- بهبود مدیریت بایگانی.
- کاهش خطا در تبادل اطلاعات.
- پشتیبانی از اسناد کاغذی و دیجیتال.
- افزایش قابلیت رهگیری.
- کمک به جلوگیری از جعل و اشتباه.
معایب و محدودیت‌های GDTI
- عدم ذخیره محتوای سند.
- نیاز به سیستم مدیریت اسناد.
- اختصاص دادن شناسه جدید در تغییرات مهم.
- نیاز به شماره سریال برای تفکیک
- نسخه‌های مستقل.