بارکد وزارت بهداشت یا برچسب اصالت، یکی از مهمترین ابزارهای سازمان غذا و دارو برای شناسایی، رهگیری و استعلام اصالت کالاهای سلامتمحور است. این بارکد که معمولاً بهصورت یک کیو آر کد یا دیتامتریکس روی بستهبندی محصولات درج میشود، اطلاعاتی مانند شناسه رهگیری، شماره سری ساخت، تاریخ انقضا و سایر مشخصات محصول را در خود ذخیره میکند تا امکان بررسی اصالت کالا در هر مرحله از زنجیره تأمین و حتی توسط مصرفکننده نهایی فراهم باشد.
امروزه بسیاری از داروها، مکملهای غذایی، تجهیزات پزشکی، فرآوردههای آرایشی و بهداشتی دارای این بارکد هستند و مصرفکنندگان میتوانند با استعلام بارکد وزارت بهداشت از اصالت کالا اطمینان حاصل کنند. در این مقاله بهصورت کامل به هر دو موضوع میپردازیم؛ ابتدا بررسی میکنیم بارکد وزارت بهداشت شامل چه اطلاعاتی است و چه محصولاتی ملزم به استفاده از آن هستند، سپس پیشنیازها و مراحل دریافت برچسب اصالت را توضیح میدهیم. در ادامه، روشهای استعلام بارکد وزارت بهداشت، را نیز بررسی خواهیم کرد.
بارکد وزارت بهداشت شامل چه اطلاعاتی است؟
بارکد وزارت بهداشت که با نام برچسب اصالت نیز شناخته میشود، بر اساس استانداردهای سازمان غذا و دارو و سیستم رهگیری TTAC در قالب یک بارکد دوبعدی (DataMatrix) روی بستهبندی محصول درج میشوند. مهمترین اطلاعات موجود در بارکد وزارت بهداشت عبارتاند از:
GTIN؛ شناسه جهانی تجاری کالا
GTIN (Global Trade Item Number) یک کد 14 رقمی است که بهعنوان شناسه تجاری محصول شناخته میشود. این کد مشخص میکند که بارکد مربوط به کدام محصول، برند و نوع بستهبندی است و در سراسر جهان برای شناسایی کالاها مورد استفاده قرار میگیرد.
UID؛ شناسه رهگیری محصول
UID (Unique Identifier) یک شناسه 20 رقمی و منحصربهفرد است که برای هر واحد از محصول ایجاد میشود. این شناسه امکان رهگیری کالا را از زمان تولید یا واردات تا رسیدن به دست مصرفکننده فراهم میکند و یکی از مهمترین اجزای سیستم رهگیری وزارت بهداشت محسوب میشود.
LOT؛ شماره سری ساخت
LOT یا شماره سری ساخت، گروه تولید محصول را مشخص میکند. اگر در یک سری تولید مشکلی ایجاد شود، با استفاده از این شماره میتوان تمام محصولات همان سری را شناسایی و در صورت نیاز از بازار جمعآوری کرد.
EXP؛ تاریخ انقضا
EXP (Expiration Date) تاریخ انقضای محصول را نشان میدهد و مشخص میکند که محصول تا چه زمانی قابل مصرف است. این اطلاعات هنگام استعلام نیز بررسی میشود تا از اعتبار کالا اطمینان حاصل شود.
کد اصالت 16 رقمی
یکی از مهمترین بخشهای برچسب اصالت، کد اصالت 16 رقمی است که معمولاً زیر یک پوشش محافظ (Scratch) قرار دارد. مصرفکننده با خراشیدن این پوشش میتواند کد را مشاهده کرده و از طریق سامانههای استعلام وزارت بهداشت، اصالت محصول را بررسی کند.
بارکد دوبعدی (DataMatrix)
روی برچسب اصالت یک بارکد دوبعدی امنیتی نیز درج میشود که اطلاعات شناسایی و رهگیری محصول را در خود ذخیره میکند. این بارکد بیشتر توسط بازرسان، شرکتهای پخش، عرضهکنندگان و سایر فعالان زنجیره تأمین برای کنترل، رهگیری و مدیریت محصولات مورد استفاده قرار میگیرد.
در مجموع، تمامی این اطلاعات در کنار یکدیگر باعث میشوند هر محصول دارای هویت منحصربهفرد باشد و امکان شناسایی، رهگیری و استعلام اصالت آن در سامانه TTAC فراهم شود.
بیشتر بخوانید چطور تاریخ انقضا محصولات را تشخیص دهیم؟
مراحل دریافت بارکد وزارت بهداشت
دریافت بارکد وزارت بهداشت یا برچسب اصالت، تنها برای شرکتها و مجموعههایی امکانپذیر است که محصولات آنها تحت نظارت سازمان غذا و دارو قرار دارند. پیش از آغاز فرآیند دریافت، متقاضی باید برخی الزامات اولیه را فراهم کند تا امکان ثبت اطلاعات و صدور شناسه رهگیری برای محصولات وجود داشته باشد.
- ثبت اطلاعات شرکت در سامانه TTAC
ابتدا میبایست فرد یا شرکت موردنظر در سامانه TTAC ثبت نام کند و اطلاعات هویتی و مجوزهای لازم را بارگذاری کند. - تولید و بارگذاری فایل XML
اطلاعات محصولات در قالب فایل XML مطابق استاندارد TTAC توسط نرم افزارهای مختلف تهیه و در سامانه بارگذاری میشود تا پردازش شناسهها انجام شود. - بررسی و تأیید اطلاعات
اطلاعات ثبتشده توسط سامانه و مراجع مربوطه بررسی و در صورت تأیید، فرآیند شناسهگذاری ادامه پیدا میکند. - صدور شناسههای رهگیری و اصالت
پس از تأیید، برای هر واحد محصول شناسه رهگیری (UID) و شناسه اصالت صادر میشود. این شناسهها مبنای ایجاد بارکد دوبعدی محصول هستند. - چاپ یا الصاق برچسب اصالت
در مرحله نهایی، بارکد دوبعدی و اطلاعات محصول یا مستقیماً روی بستهبندی چاپ میشوند و یا در قالب برچسب اصالت روی محصول الصاق خواهند شد. اگر قصد دارید با ساختار فنی برچسب اصالت، استانداردهای چاپ، نحوه بارگذاری فایل XML و الزامات اجرایی این فرآیند آشنا شوید، میتوانید به بخش راهنما و مستندات سامانه TTAC مراجعه کنید.
بیشتر بخوانید بارکد مکمل بدنسازی | 8 راه تشخیص مکمل اصلی با تقلبی + منبع
نحوه استعلام بارکد وزارت بهداشت
پس از دریافت و درج برچسب اصالت روی محصول، مصرفکنندگان میتوانند با استفاده از سه روش اصالت کالا را استعلام بگیرند. پیش از شروع فرآیند استعلام، لازم است یکی از اطلاعات درجشده روی برچسب اصالت را در اختیار داشته باشید.
- شناسه رهگیری (UID): کد 20 رقمی درجشده روی برچسب اصالت.
کد اصالت:کد 16 رقمی که زیر پوشش محافظ (Scratch) قرار دارد.
روش اول: استعلام با شناسه رهگیری (UID)
- وارد سامانه استعلام سازمان غذا و دارو شوید.
- شناسه رهگیری (UID) 20 رقمی را در بخش مربوطه وارد کنید.
- گزینه جستجو را انتخاب کنید.
- اطلاعات نمایشدادهشده را با مشخصات درجشده روی محصول، مطابقت دهید.
روش دوم: استعلام با کد اصالت
- پوشش محافظ (Scratch) روی برچسب اصالت را بهآرامی خراش دهید.
- کد اصالت 16 رقمی را در سامانه استعلام وارد کنید.
- نتیجه استعلام را بررسی کرده و از تطابق اطلاعات محصول با مشخصات درجشده روی بستهبندی اطمینان حاصل کنید.
روش سوم: استعلام از طریق پیامک یا تلفن گویا
- شناسه رهگیری (UID) یا کد اصالت را آماده کنید.
- کد را به شماره 2000822 پیامک کنید یا با شماره 6185-021 (سامانه تلفن گویای سازمان غذا و دارو) تماس بگیرید.
- پس از دریافت نتیجه، اطلاعات اعلامشده را با مشخصات محصول مطابقت دهید.
در صورت نامعتبر بودن نتیجه استعلام چه باید کرد؟
اگر نتیجه استعلام نشان داد که اطلاعات نمایشدادهشده با مشخصات کالا مطابقت ندارد یا اصالت آن تأیید نشد، از خرید یا مصرف محصول خودداری کنید. همچنین در صورت نیاز میتوانید شناسه GTIN (شناسه جهانی کالا) را از طریق مرکز ملی شمارهگذاری کالا و خدمات ایران بررسی کنید تا از صحت اطلاعات هویتی محصول اطمینان بیشتری حاصل شود. در صورت مشاهده هرگونه مغایرت، موضوع را از طریق سازمان غذا و دارو یا مراجع ذیصلاح پیگیری کنید.
بیشتر بخوانید استعلام اصالت کالا ایرانی و خارجی با بارکد + سایر روشها
جمعبندی نهایی : نقش بارکد وزارت بهداشت در حفظ سلامت مصرفکنندگان
بارکد وزارت بهداشت تنها یک شناسه برای شناسایی محصولات نیست، بلکه بخشی از سیستم رهگیری و کنترل اصالت کالاهای سلامتمحور در کشور محسوب میشود. این سیستم با ایجاد یک شناسه منحصربهفرد برای هر محصول، امکان رهگیری آن را از مرحله تولید یا واردات تا رسیدن به دست مصرفکننده فراهم میکند و نقش مهمی در افزایش شفافیت زنجیره تأمین ایفا میکند.
برای مصرفکنندگان، مهمترین مزیت این سیستم، امکان استعلام اصالت کالا و اطمینان از خرید محصولات قانونی و دارای مجوز است. این موضوع به کاهش خطر استفاده از کالاهای تقلبی، قاچاق یا فاقد تأییدیه سازمان غذا و دارو کمک میکند.
برای تولیدکنندگان و واردکنندگان، دریافت بارکد وزارت بهداشت علاوه بر اینکه یکی از الزامات عرضه بسیاری از فرآوردههای سلامتمحور است، مدیریت بهتر موجودی، رهگیری محصولات، اجرای فراخوان کالا در صورت بروز مشکل و انطباق با الزامات سازمان غذا و دارو را نیز آسانتر میکند.
از سوی دیگر، سازمان غذا و دارو با استفاده از این سامانه میتواند نظارت دقیقتری بر فرآیند تولید، واردات، توزیع و عرضه محصولات سلامتمحور داشته باشد و در صورت مشاهده تخلف، اقدامات لازم را سریعتر انجام دهد. رهگیری دقیق محصولات و کاهش خطاهای ناشی از ثبت دستی اطلاعات، از مهمترین مزایای استفاده از بارکدهای استاندارد در زنجیره تأمین محسوب میشود.
در نهایت، اگر در حوزه تولید، واردات یا توزیع فرآوردههای سلامتمحور فعالیت میکنید، آشنایی با فرآیند دریافت و استفاده صحیح از بارکد وزارت بهداشت، علاوه بر رعایت الزامات قانونی، به افزایش اعتماد مشتریان و حفظ اعتبار برند شما نیز کمک خواهد کرد. همچنین اگر بهعنوان مصرفکننده قصد خرید دارو، مکمل، تجهیزات پزشکی یا محصولات آرایشی و بهداشتی را دارید، توصیه میشود پیش از استفاده، اصالت محصول را از طریق روشهای معرفیشده در این مقاله استعلام کنید.
بیشتر بخوانید چه راه هایی برای تشخیص اصل بودن دارو از روی بارکد وجود دارد؟