با گسترش فناوریهای دیجیتال، شیوه استفاده از حمل و نقل عمومی نیز در حال تغییر است. امروزه، بسیاری از سیستمهای حمل و نقل عمومی برای سادهتر کردن فرایند پرداخت کرایه، صدور بلیت و مدیریت تردد مسافران، به فناوریهای ارتباطی بدون تماس روی آوردهاند. در این میان، فناوری NFC بهعنوان یکی از راهکارهای ارتباطی کوتاهبرد، امکان تبادل اطلاعات میان تلفنهای همراه، کارتهای هوشمند و دستگاههای اعتبارسنج را فراهم میکند.
استفاده از NFC در حمل و نقل به مسافران اجازه میدهد بدون نیاز به استفاده از پول نقد یا ارائه بلیت کاغذی، از خدماتی مانند پرداخت کرایه اتوبوس و مترو، اعتبارسنجی بلیت و دسترسی به برخی اطلاعات سفر استفاده کنند. در ادامه این مقاله، با مهمترین کاربردهای NFC در حمل و نقل عمومی، نحوه عملکرد آن در سیستمهای مختلف، مزایا و محدودیتهای استفاده از این فناوری و تفاوت آن با دیگر فناوریها آشنا میشویم.
فناوری NFC در حمل و نقل چیست و چگونه کار میکند؟
NFC (مخفف Near Field Communication) یا ارتباط میدان نزدیک، نوعی فناوری ارتباط بیسیم با برد کوتاه است که امکان تبادل اطلاعات میان دو دستگاه سازگار را در فاصله نزدیک فراهم میکند. این فناوری در فرکانس 13/56 مگاهرتز فعالیت دارد و برای برقراری ارتباط، معمولا کافی است دو دستگاه را در فاصله چند سانتیمتری یکدیگر قرار دهید.
نحوه عملکرد NFC در حمل و نقل
زمانی که مسافر تلفن همراه یا کارت هوشمند خود را به دستگاه اعتبارسنج مترو نزدیک میکند، اطلاعات لازم از طریق ارتباط NFC میان دو دستگاه مبادله میشود. در ادامه، سامانه حمل و نقل بر اساس اطلاعات دریافتی، اعتبار بلیت یا مجوز ورود مسافر را بررسی میکند. در این حالت، تلفن همراه یا ساعت هوشمند مانند یک کارت بدون تماس عمل میکند. به این ترتیب، مسافر میتواند اطلاعات کارت حمل و نقل یا اعتبار پرداخت خود را از طریق یک ابزار دیجیتال (مانند اپهای حمل و نقل) در اختیار دستگاه اعتبارسنج قرار میدهد.
تجهیزات موردنیاز برای استفاده از NFC در حمل و نقل
برای پیادهسازی سیستمهای حمل و نقل مبتنی بر NFC، به مجموعهای از تجهیزات و زیرساختهای ارتباطی نیاز است. نوع تجهیزات به کاربرد موردنظر بستگی دارد؛ برای مثال، سامانه پرداخت کرایه به دستگاه اعتبارسنج و سیستم مدیریت پرداخت نیاز دارد، درحالیکه ارائه اطلاعات مسیر میتواند تنها با نصب تگهای NFC انجام شود. مهمترین تجهیزات مورد استفاده عبارتاند از:
| تجهیزات | کاربرد |
|---|---|
| تلفن همراه یا ساعت هوشمند مجهز به NFC | پرداخت کرایه، استفاده از بلیت دیجیتال و دریافت اطلاعات |
| کارت هوشمند بدون تماس | ذخیره اعتبار یا اطلاعات بلیت مسافر |
| دستگاه اعتبارسنج NFC | خواندن اطلاعات کارت یا تلفن همراه و بررسی اعتبار بلیت |
| گیت ورودی و خروجی | کنترل دسترسی مسافران به مترو و سایر ایستگاهها |
| تگ NFC | ارائه اطلاعات مسیر، ایستگاه و خدمات حملونقل |
| سامانه مدیریت مرکزی | مدیریت اعتبار، تراکنشها و اطلاعات مربوط به سفر |
بیشتر بخوانید NFC در خانه هوشمند چیست؟ کاربردها و تجهیزات موردنیاز
نقش فناوری NFC در حمل و نقل و خدمات آن
فناوری NFC در بخشهای مختلف حمل و نقل عمومی و خصوصی قابل استفاده است. مهمترین کاربردهای آن به پرداخت هزینه سفر، صدور و اعتبارسنجی بلیت، کنترل تردد مسافران و دسترسی به اطلاعات سفر مربوط میشود. در ادامه، هر یک از این کاربردها را همراه با نحوه عملکرد و نمونه استفاده بررسی میکنیم.
پرداخت کرایه اتوبوس، مترو و قطار با NFC
یکی از رایجترین کاربردهای فناوری NFC در حمل و نقل، پرداخت بدون تماس هزینه سفر است. این فناوری به مسافران اجازه میدهد بهجای استفاده از پول نقد یا کارتهای پرداخت سنتی، از تلفن همراه، ساعت هوشمند یا کارت بانکی بدون تماس برای پرداخت کرایه استفاده کنند. در این روش، دستگاه اعتبارسنج نصبشده در ورودی ایستگاه یا داخل وسیله نقلیه، اطلاعات پرداخت را از ابزار مجهز به NFC دریافت میکند. سپس تراکنش بر اساس زیرساخت پرداخت و سیستم مدیریت کرایه بررسی میشود و در صورت تأیید، اجازه عبور یا استفاده از خدمات حمل و نقل صادر خواهد شد.
نحوه استفاده از NFC برای پرداخت کرایه:
- مسافر کارت بانکی بدون تماس یا تلفن همراه مجهز به NFC را آماده میکند.
- ابزار پرداخت را به دستگاه کارتخوان یا اعتبارسنج نزدیک میکند.
- اطلاعات موردنیاز برای انجام تراکنش میان دو دستگاه مبادله میشود.
- سامانه پرداخت، اعتبار یا شرایط انجام تراکنش را بررسی میکند.
- پس از تأیید، هزینه سفر پرداخت شده و مجوز استفاده از خدمات صادر میشود.
نمونههای استفاده از NFC در حمل و نقل عمومی
- مترو: پرداخت کرایه و عبور از گیتهای ورودی با نزدیک کردن تلفن همراه یا کارت بانکی به دستگاه اعتبارسنج.
- اتوبوس: پرداخت هزینه سفر با نزدیک کردن کارت بدون تماس یا تلفن همراه به کارتخوان نصبشده در اتوبوس.
- قطار: استفاده از ابزارهای پرداخت بدون تماس برای انجام تراکنش و دسترسی به خدمات ریلی.
یکی از نمونههای شناختهشده این کاربرد، سیستم حمل و نقل عمومی ژاپن است. شرکت JR East از فناوری کارتهای بدون تماس و خدمات مبتنی بر NFC برای تسهیل پرداخت و استفاده از حمل و نقل عمومی بهره میبرد. این شیوه پرداخت میتواند زمان موردنیاز برای خرید بلیت و انجام تراکنش را کاهش دهد و فرایند ورود مسافران به ایستگاهها را سادهتر کند. البته نحوه تسویه و بررسی تراکنشها به معماری سیستم پرداخت هر اپراتور بستگی دارد.
بیشتر بخوانید سیستم حضور و غیاب با NFC چیست و چه کاربردی دارد؟
صدور و استفاده از بلیت الکترونیکی بدون تماس
یکی دیگر از کاربردهای فناوری NFC در حمل و نقل، استفاده از بلیتهای الکترونیکی بهجای بلیتهای کاغذی و کارتهای فیزیکی است. در این روش، اطلاعات مربوط به بلیت سفر میتواند روی تلفن همراه یا یک کارت هوشمند ذخیره شود تا مسافر هنگام ورود به ایستگاه یا استفاده از وسایل نقلیه عمومی، بدون نیاز به ارائه بلیت فیزیکی، اعتبار سفر خود را تأیید کند.
برای استفاده از این قابلیت، مسافر ابتدا از طریق اپلیکیشن یا سامانه ارائهدهنده خدمات حمل و نقل، بلیت موردنظر خود را خریداری یا شارژ میکند. سپس اطلاعات بلیت روی تلفن همراه یا کارت سازگار قرار میگیرد. هنگام ورود به ایستگاه، کافی است تلفن همراه یا کارت به دستگاه اعتبارسنج نزدیک شود تا اطلاعات لازم برای بررسی اعتبار بلیت مبادله شود.
مراحل استفاده از بلیت الکترونیکی مبتنی بر NFC:
- مسافر اپلیکیشن حمل و نقل عمومی را نصب میکند.
- بلیت موردنظر را با توجه به مسیر، مدت اعتبار یا تعداد سفر خریداری میکند.
- اطلاعات بلیت روی تلفن همراه یا کارت هوشمند ثبت میشود.
- هنگام ورود به ایستگاه یا سوار شدن به وسیله نقلیه، تلفن همراه یا کارت به دستگاه اعتبارسنج نزدیک میشود.
- سامانه، اعتبار بلیت و شرایط استفاده از آن را بررسی میکند و در صورت تأیید، اجازه عبور یا سفر صادر میشود.
نمونه استفاده از بلیت الکترونیکی NFC در جهان
یکی از نمونههای این فناوری، سیستم حمل و نقل عمومی منطقه ایل دو فرانس فرانسه است. مسافران میتوانند برخی بلیتها و اعتبارهای حمل و نقل خود را روی تلفن همراه اندرویدی یا ساعت هوشمند سازگار ذخیره کنند. هنگام ورود به مترو یا استفاده از سایر خدمات حمل و نقل، با نزدیک کردن دستگاه به محل قرائت بدون تماس، بلیت خود را اعتبارسنجی میکنند.
در این سیستم، لازم است NFC دستگاه فعال باشد و بلیت معتبر متناسب با تاریخ و محدوده سفر در آن وجود داشته باشد. این روش علاوه بر حذف نیاز به حمل کارت یا بلیت کاغذی، امکان خرید و مدیریت بلیت را از طریق تلفن همراه فراهم میکند. همچنین اپراتورهای حمل و نقل میتوانند با استفاده از این زیرساخت، انواع بلیتهای مدتدار، اعتباری و متناسب با شرایط مختلف سفر را ارائه دهند.
بیشتر بخوانید نحوه فعالسازی NFC در ساعت هوشمند و 4 کاربرد آن
کنترل ورود و خروج مسافران در ایستگاهها با فناوری NFC
یکی دیگر از کاربردهای NFC در سیستم حمل و نقل عمومی، کنترل تردد مسافران و مدیریت دسترسی به ایستگاهها است. در این روش، از کارتهای هوشمند یا تلفنهای همراه مجهز به NFC برای شناسایی اعتبار سفر و تأیید مجوز ورود و خروج استفاده میشود. در ایستگاههایی که به گیتهای هوشمند مجهز هستند، دستگاههای اعتبارسنج در ورودی و خروجی نصب میشوند.
مسافر با نزدیک کردن کارت یا تلفن همراه خود به این دستگاهها، اطلاعات مربوط به بلیت یا مجوز سفر را ارائه میدهد. سپس سامانه مدیریت حمل و نقل، اطلاعات دریافتی را بررسی میکند و در صورت معتبر بودن، اجازه عبور از گیت را صادر میکند. این فرایند علاوه بر کنترل دسترسی، میتواند برای ثبت زمان ورود و خروج مسافران و محاسبه هزینه سفر در سیستمهایی که بر اساس مسافت یا ایستگاه مبدأ و مقصد هزینه دریافت میکنند، مورد استفاده قرار بگیرد.
نحوه کنترل ورود و خروج با NFC:
- مسافر کارت هوشمند یا تلفن همراه مجهز به NFC را به دستگاه اعتبارسنج نزدیک میکند.
- دستگاه اطلاعات موردنیاز برای شناسایی بلیت یا مجوز سفر را دریافت میکند.
- سامانه، اعتبار بلیت و شرایط استفاده از آن را بررسی میکند.
- در صورت تأیید اطلاعات، گیت ورودی باز میشود.
- هنگام خروج نیز مسافر در سیستمهای نیازمند ثبت مقصد، مجددا کارت یا تلفن همراه خود را به دستگاه اعتبارسنج نزدیک میکند تا اطلاعات پایان سفر ثبت شود.
کنترل تردد در سیستمهای حمل و نقل چگونه انجام میشود؟
بسته به زیرساخت حمل و نقل، کنترل ورود و خروج میتواند به دو روش انجام شود. این دو روش نشان میدهند که استفاده از NFC در حمل و نقل لزوما به وجود گیتهای هوشمند محدود نیست و میتوان از آن در وسایل نقلیه و ایستگاههای فاقد گیت نیز استفاده کرد.
- سیستمهای گیتدار (Gated Systems): در این سیستمها، ورودی و خروجی ایستگاه با گیتهای فیزیکی کنترل میشود. مسافر برای عبور باید کارت یا تلفن همراه خود را به دستگاه اعتبارسنج نزدیک کند. مترو نمونه رایج این نوع سیستم است.
- سیستمهای بدون گیت (Ungated Systems): در این روش، مسافران بدون عبور از گیت فیزیکی وارد وسیله نقلیه یا محدوده سفر میشوند، اما باید کارت یا تلفن همراه خود را در دستگاههای اعتبارسنج ثبت کنند. در برخی سیستمها، بازرسان نیز میتوانند اعتبار بلیت را در طول سفر بررسی کنند.
نمونه کاربرد در حمل و نقل عمومی
در سیستم حمل و نقل عمومی میلان ایتالیا، مسافران باید بلیت یا کارت سفر خود را در ابتدای سفر و هنگام تعویض وسیله نقلیه اعتبارسنجی کنند. در مترو نیز ثبت ورود و خروج از طریق نزدیک کردن ابزار پرداخت یا بلیت به دستگاههای قرائت انجام میشود. این نمونه نشان میدهد که اعتبارسنجی الکترونیکی چگونه میتواند در مدیریت تردد مسافران و محاسبه شرایط سفر نقش داشته باشد.
بیشتر بخوانید کدام بانک ها NFC دارند و چطور از آن استفاده کنیم؟
دریافت اطلاعات مسیر و زمان حرکت وسایل نقلیه با NFC
از دیگر کاربردهای فناوری NFC در حمل و نقل، دسترسی سریع مسافران به اطلاعات مسیر و زمانبندی حرکت وسایل نقلیه است. در این روش، تگهای NFC در ایستگاههای اتوبوس، مترو، قطار یا پایانههای مسافربری نصب میشوند. مسافر با نزدیک کردن تلفن همراه مجهز به NFC به این تگها، میتواند به صفحهای حاوی اطلاعات مربوط به همان ایستگاه دسترسی پیدا کند. این اطلاعات میتواند شامل موارد زیر باشد:
- زمانبندی حرکت: مشاهده ساعت حرکت برنامهریزیشده اتوبوس، قطار یا سایر وسایل نقلیه.
- زمان رسیدن وسیله نقلیه: نمایش زمان تقریبی رسیدن اتوبوس یا قطار به ایستگاه، در صورت پشتیبانی سامانه از اطلاعات لحظهای.
- اطلاعات مسیر: مشاهده خطوط عبوری، ایستگاههای بین مسیر و مقصد وسایل نقلیه.
- اطلاعیههای خدماتی: دریافت اطلاعات مربوط به تأخیر، تغییر مسیر، لغو سرویس یا اختلال در خدمات حمل و نقل.
- راهنمای ایستگاه: دسترسی به اطلاعات عمومی ایستگاه و امکانات موجود در آن.
نحوه دریافت اطلاعات با NFC چگونه است؟
- یک تگ NFC در محل مشخصی از ایستگاه یا پایانه نصب میشود.
- اطلاعاتی مانند نشانی صفحه اینترنتی یا شناسه مربوط به ایستگاه روی تگ ذخیره میشود.
- مسافر تلفن همراه خود را به تگ نزدیک میکند تا اطلاعات آن خوانده شود.
- در صورت ذخیره بودن نشانی اینترنتی، صفحه مربوط به ایستگاه در مرورگر یا برنامه مناسب باز میشود.
- مسافر اطلاعات مسیر، زمانبندی حرکت و اطلاعیههای مرتبط را مشاهده میکند.
نمونه کاربرد NFC در ایستگاههای اتوبوس
شرکت حمل و نقل عمومی Translink در استرالیا از تگهای NFC در ایستگاههای اتوبوس استفاده میکند. مسافران با نزدیک کردن تلفن همراه خود به این تگها میتوانند اطلاعات مربوط به همان ایستگاه، از جمله جدول زمانبندی حرکت، زمان رسیدن اتوبوسها در صورت دسترس بودن اطلاعات لحظهای و اطلاعیههای خدماتی را مشاهده کنند. این روش نیاز به جستوجوی دستی اطلاعات ایستگاه در وبسایت را کاهش میدهد.
بیشتر بخوانید مزایا و محدودیتهای استفاده از سیستم RFID در انبارداری
جمع بندی نهایی : تفاوت NFC با سایر فناوریها در حمل و نقل
در سیستمهای حمل و نقل هوشمند، فناوریهای مختلفی برای پرداخت کرایه، صدور بلیت الکترونیکی، شناسایی مسافران و کنترل تردد استفاده میشوند. فناوری NFC, کیو آر کد و RFID از جمله فناوریهایی هستند که با وجود برخی کاربردهای مشابه، از نظر نحوه ارتباط، فاصله عملکرد، تجهیزات موردنیاز و تجربه استفاده تفاوت دارند. انتخاب هرکدام از این فناوریها به نوع خدمات حمل و نقل، زیرساخت موجود و نیازهای مسافران بستگی دارد. در ادامه، تفاوت این فناوریها را بررسی میکنیم.
مقایسه NFC با QR کد
هر دو فناوری NFC و QR کد میتوانند برای پرداخت کرایه و استفاده از بلیت الکترونیکی به کار بروند؛ اما روش انتقال اطلاعات در آنها متفاوت است. در فناوری NFC، مسافر تلفن همراه یا کارت هوشمند را به دستگاه اعتبارسنج نزدیک میکند تا اطلاعات از طریق ارتباط بیسیم مبادله شود. در مقابل، QR کد یک تصویر است که مسافر آن را روی صفحه تلفن همراه نمایش میدهد و دستگاه اعتبارسنج با دوربین یا اسکنر آن را میخواند؛ امروزه، پرداخت بلیط اتوبوس با کیو آر کد در کنار NFC کارت در حال استفاده هستند.
مقایسه NFC با RFID
فناوری RFID نامی عمومی برای مجموعهای از فناوریهای رادیویی یا بدون تماس است. NFC نیز در واقع یکی از فناوریهای خانواده RFID محسوب میشود؛ بنابراین، این دو کاملا مستقل از یکدیگر نیستند. تفاوت اصلی آنها در نوع استاندارد، فاصله ارتباطی و کاربردهای رایج است. NFC معمولا در فرکانس 13/56 مگاهرتز و فاصله چند سانتیمتری کار میکند؛ درحالیکه برخی انواع RFID، بهویژه UHF، میتوانند اطلاعات را از فاصله بیشتری دریافت کنند.
بهطور کلی، هیچکدام از این فناوریها در تمام کاربردهای حمل و نقل برتری مطلق ندارند. NFC برای پرداخت و اعتبارسنجی بدون تماس، کیو آر کد برای ارائه بلیتهای تصویری با زیرساخت سادهتر و RFID برای شناسایی و رهگیری در فاصلههای مختلف کاربرد دارد. در برخی سامانهها نیز میتوان از ترکیب این فناوریها استفاده کرد تا خدمات متنوعتری به مسافران ارائه شود.
How useful was this post?
Click on a star to rate it!
Average rating / 5. Vote count:
No votes so far! Be the first to rate this post.
We are sorry that this post was not useful for you!
Let us improve this post!
Tell us how we can improve this post?